γράφει ο Ιωάννης Αλιακιόζογλου

Τι είναι τα υπερηχογραφήματα;

Πρόκειται για τη χρήση υπερηχητικών ακουστικών κυμάτων, τα οποία δεν ακούγονται, ούτε γίνονται αισθητά αλλά δίνουν την εικόνα του εμβρύου και του πλακούντα. Οι υπέρηχοι είναι ακίνδυνοι τόσο για εσάς όσο και για το έμβρυο σας, γι’ αυτό μπορείτε να τους επαναλαμβάνετε τόσο συχνά όσο σας συστήνει ο θεράπων ιατρός σας.

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, οι υπέρηχοι αποτελούν ένα πολύ χρήσιμο διαγνωστικό εργαλείο. Στην αρχή της εγκυμοσύνης χρησιμοποιούνται για να προσδιοριστεί χρονικά η κύηση, ο αριθμός των εμβρύων και η βιωσιμότητά τους. Αργότερα αξιολογείται ο ρυθμός ανάπτυξης του εμβρύου, η θέση του πλακούντα, η ποσότητα του αμνιακού υγρού καθώς και τυχόν ανατομικές ανωμαλίες του εμβρύου. Οι υπέρηχοι χρησιμοποιούνται και βοηθητικά στις επεμβατικές μεθόδους όπως στην αμνιοπαρακέντηση και στη λήψη τροφοβλάστης.

Υπερηχογράφημα βιωσιμότητας (μεταξύ 6-11 εβδομάδων)

Το πρώτο υπερηχογράφημα γίνεται στην πρώτη επίσκεψη. Θα διαπιστωθεί η θέση της εγκυμοσύνης (ενδομήτρια ή εξωμήτρια) καθώς και ο αριθμός των εμβρύων (ένα ή περισσότερα). Επίσης μετά τις 6 εβδομάδες μπορούμε στο διακολπικό υπερηχογράφημα να δούμε την καρδιά του εμβρύου που πάλλεται. Θα μετρήσουμε το έμβρυο έτσι ώστε να καθορίσουμε την υπερηχογραφική ηλικία του και να καθορίσουμε την πιθανή ημερομηνία τοκετού. Η εξέταση αυτή μπορεί να γίνει διακοιλιακά (από την κοιλιά), ή διακολπικά (μέσω του κόλπου). Σε κάθε περίπτωση το υπερηχογράφημα είναι ακίνδυνο τόσο για το έμβρυο όσο και για τη μητέρα. Η παρουσία λεκιθικού ασκού και εμβρυικού πόλου είναι στοιχεία που συνηγορούν υπέρ μιας «καλής» πορείας της εγκυμοσύνης.

Υπερηχογράφημα Αυχενικής Διαφάνειας (μεταξύ 11-13+6 εβδομάδων)

Το υπερηχογράφημα αυτό αποτελεί τη σημαντικότερη υπερηχογραφική εξέταση της εγκυμοσύνης και πραγματοποιείται από 11 εβδομάδες και 3 ημέρες μέχρι 13 εβδομάδες και 6 ημέρες ή σε CRL (45mm – 84mm) όπου CRL=κεφαλοουραίο μήκος εμβρύου (σε αυτό το στάδιο υπολογίζουμε την ηλικία κύησης του εμβρύου με βάση το CRL). Πραγματοποιείται συνήθως διακοιλιακά αλλά σε σπάνιες περιπτώσεις που ο ιατρός δεν έχει το αποτέλεσμα που θέλει, μπορεί να ζητήσει να γίνει η εξέταση και διακολπικά.

Τι είναι η αυχενική διαφάνεια;

Αυχενική διαφάνεια είναι η παρουσία υποδόριου υγρού πίσω από τον αυχένα του εμβρύου κατά το πρώτο τρίμηνο της κύησης και μας επιτρέπει να υπολογίσουμε την πιθανότητα χρωμοσωμικών ανωμαλιών στη συγκεκριμένη γυναίκα και στη συγκεκριμένη κύηση. Δεν υπάρχει μια μοναδική τιμή της καθώς αυξάνει φυσιολογικά με την ηλικία κύησης (μήκος εμβρύου – CRL) οπότε η τιμή της αναφέρεται (αντιστοιχίζεται) πάντα σε σχέση με ηλικία κύησης – CRL.

Η πλειοψηφία των μωρών είναι και γεννιούνται φυσιολογικά παρόλα αυτά υπάρχει ένας μικρός κίνδυνος να γεννηθεί ένα παιδί με κάποια ανωμαλία. Σε ορισμένες περιπτώσεις η ανωμαλία οφείλεται σε χρωμοσωμική ανωμαλία όπως το σύνδρομο Down (ή μογγολισμό), Edwards και Patau (Τρισωμία 21, 18 και 13 αντίστοιχα). Τα παιδιά με σύνδρομο Down έχουν πάντοτε κάποιου βαθμού πνευματική καθυστέρηση ενώ συχνά εμφανίζουν προβλήματα στην καρδιά.

Για να μάθουμε με βεβαιότητα αν ένα έμβρυο έχει μια χρωμοσωμική ανωμαλία ή όχι, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε μία επεμβατική μέθοδο (αμνιοπαρακέντηση ή λήψη τροφοβλάστης) στην οποία εξετάζουμε γενετικό υλικό από το αμνιακό υγρό (αμνιοπαρακέντηση) ή τον πλακούντα (λήψη τροφοβλάστης) ο οποίος έχει το ίδιο γενετικό υλικό με εκείνο του εμβρύου. Ωστόσο και οι δυο αυτές επεμβάσεις αυτές έχουν ένα μικρό ποσοστό αποβολής (περίπου 1%). Γι’ αυτό το λόγο η απόφαση για το αν θα γίνει ή όχι μια τέτοια επέμβαση είναι καλύτερο να βασίζεται σε μία εξέταση που υπολογίζει την πιθανότητα να έχει το έμβρυο σύνδρομο Down.

Αυτή η εξέταση είναι ακριβώς αυτό το υπερηχογράφημα στις 11-14 εβδομάδες στο οποίο γίνεται μέτρηση της αυχενικής διαφάνειας και παράλληλα εκτιμάται η παρουσία του ρινικού οστού (το κόκκαλο στη μύτη του εμβρύου). Τα ευρήματα αυτά συνδυάζονται με τη μέτρηση δύο ορμονών στο αίμα της μητέρας (ΡΑΡΡ-Α, β-hCG). Στο υπερηχογράφημα των 11-14 εβδομάδων ελέγχουμε επίσης την ανάπτυξη και τα βασικά όργανα του εμβρύου. Με τη μέτρηση της αυχενικής διαφάνειας, του ρινικού οστού και των δύο ορμονών στο αίμα της μητέρας καθώς και κάποιων άλλων παραγόντων (δες δείκτες πιο κάτω) μπορούμε να προβλέψουμε τουλάχιστον τα 9 στα 10 παιδιά που πάσχουν από σύνδρομο Down (ευαισθησία 95%).

Η εκτίμηση του κινδύνου το έμβρυο να έχει σύνδρομο Down εξαρτάται από το συνδυασμό των παρακάτω δεικτών:

  • Ηλικία της μητέρας
  • Πάχος σε mm του υγρού στον αυχένα του εμβρύου (αυχενική διαφάνεια)
  • Το ορατό ή μη ορατό εμβρυϊκό ρινικό οστό
  • Εμβρυϊκό καρδιακό ρυθμό
  • Τη ροή του αίματος στην τριγλώχινα βαλβίδα της καρδιάς του εμβρύου
  • Τη ροή του αίματος στο φλεβώδη πόρο στο εμβρυϊκό ήπαρ
  • Παρουσία ή απουσία οποιωνδήποτε δομικών ανωμαλιών πχ. μεγακύστη
  • Μέτρηση δύο ορμονών (ελεύθερη β-hCG και PAPP-A) στο αίμα της μητέρας
  • Το αποτέλεσμα που θα πάρετε τελικά θα είναι ένας αριθμός που αντιπροσωπεύει την προσωπική σας τελική συνδυασμένη πιθανότητα να έχετε ένα έμβρυο με σύνδρομο Down (τρισωμία 21) (στα αποτελέσματα θα καταγράφεται η πιθανότητα και για τρισωμία 13 και 18). Για παράδειγμα εάν το αποτέλεσμά σας δείχνει πιθανότητα 1:2000, αυτό σημαίνει ότι εάν είχαμε 2000 γυναίκες σαν εσάς, η μία θα είχε έμβρυο με σύνδρομο Down και οι υπόλοιπες 1999 θα είχαν φυσιολογικά έμβρυα. Η εξέταση της αυχενικής διαφάνειας των 11-14 εβδομάδων ΔΕΝ μπορεί ποτέ να σας διαβεβαιώσει ότι το έμβρυο ΔΕΝ έχει σύνδρομο Down. Ως κατευθυντήρια γραμμή, μια επεμβατική εξέταση συνήθως προτείνεται εάν ο κίνδυνος (cut-off) για το σύνδρομο Down είναι 1 στις 300 γυναίκες ή παραπάνω. Έτσι, εάν για παράδειγμα το έμβρυο έχει πιθανότητα 1:100 να έχει σύνδρομο Down, αυτό σημαίνει ότι εάν είχαμε 100 εγκυμοσύνες με αυτό το αποτέλεσμα, μόνο σε μία περίπτωση το έμβρυο θα είχε πρόβλημα, ενώ στις υπόλοιπες 99 θα ήταν φυσιολογικό.

    Τα έμβρυα με αυξημένη αυχενική διαφάνεια και φυσιολογικά χρωμοσώματα είναι συνήθως φυσιολογικά. Ωστόσο έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα για συγγενείς ανωμαλίες διαφόρων οργάνων και ειδικότερα καρδιοπάθειες καθώς και για κάποιες σπάνιες νόσους (γενετικά σύνδρομα). Πολλά από αυτά τα προβλήματα μπορούν να ελεγχθούν με λεπτομερή υπερηχογραφήματα, γι’ αυτό τα έμβρυα αυτά χρειάζονται πιο εξειδικευμένο έλεγχο.

    Μετά το υπερηχογράφημα και σε περίπτωση αυξημένου κινδύνου, μπορείτε να αποφασίσετε εάν θέλετε να υποβληθείτε σε μια επεμβατική διαγνωστική εξέταση όπως αμνιοπαρακέντηση ή CVS, με την επιπλέον επιλογή του ΜΗ επεμβατικού προγεννητικού ελέγχου
    (cell free fetal DNA test – Harmony Test).

    Τέλος να τονίσουμε ότι η εξέταση θα πρέπει να γίνεται από ιατρούς που διαθέτουν τα απαραίτητα πιστοποιητικά επάρκειας από το Fetal Medicine Foundation (FMF) του Λονδίνου που ανέπτυξε αυτή τη μέθοδο. Το FMF ελέγχει διεθνώς τα αποτελέσματα όλων των αναγνωρισμένων κέντρων και ιατρών, ώστε να διατηρείται το ίδιο υψηλό επίπεδο

    Υπερηχογράφημα Β’ επιπέδου (μεταξύ 20 - 23 εβδομάδων)

    Το υπερηχογράφημα αυτό γίνεται μεταξύ 20-23 εβδομάδων κύησης, με προτεινόμενη ηλικία κύησης την 22η εβδομάδα και κύριος σκοπός είναι ο λεπτομερής έλεγχος της εμβρυικής ανατομίας.

    Κατά τη διάρκεια του υπερηχογραφήματος προσδιορίζεται η θέση του πλακούντα, εκτιμάται ο όγκος του αμνιακού υγρού, ελέγχεται η ομαλή ανάπτυξη του εμβρύου ενώ υπολογίζεται και το βάρος του. Στοιχεία που εξετάζονται είναι ο εγκέφαλος και η κεφαλή, το πρόσωπο, η σπονδυλική στήλη και ο αυχένας, η καρδιά και ο θώρακας, το στομάχι και το κοιλιακό τοίχωμα, το έντερο, το ουροποιητικό σύστημα, οι νεφροί και τα άκρα (χέρια και πόδια). Με το αναλυτικό αυτό υπερηχογράφημα μπορούν να βρεθούν περίπου 70% των σοβαρών συγγενών ανωμαλιών. Δυστυχώς κανένα υπερηχογράφημα, όσο αναλυτικό και πλήρες και αν είναι δεν μπορεί να αποκλείσει το σύνολο των ανωμαλιών ούτε να εγγυηθεί τη γέννηση ενός φυσιολογικού παιδιού. Ο καθορισμός του φύλου είναι δυνατός μετά από συγκατάθεση του ζευγαριού. Κατά την ίδια εξέταση πρέπει να πραγματοποιείται διακολπικό υπερηχογράφημα για τη μέτρηση του μήκους του τραχήλου της μήτρας.

    Μέτρηση Μήκους Τραχήλου

    Πρόκειται για ένα διακολπικό υπερηχογράφημα με το οποίο γίνεται μέτρηση του μήκους του τραχήλου της μήτρας και εκτελείται συνήθως μαζί με το υπερηχογράφημα B’ επιπέδου.

    Συνιστάται σε όλες τις εγκύους (ασυμπτωματικές και μη) αλλά και σε γυναίκες που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο για πρόωρο τοκετό όπως σε πολύδυμη κύηση, ιστορικό προηγούμενου πρόωρου τοκετού, ανωμαλίες του τραχήλου, κωνοειδή εκτομή. Χρησιμοποιείται η διακολπική μέθοδος γιατί υπερέχει της διακοιλιακής καθώς η κεφαλή του υπερήχου φτάνει πιο κοντά στον τράχηλο. Η εξέταση είναι ασφαλής και ανώδυνη.

    Υπερηχογράφημα Ανάπτυξης/Doppler (μετά τις 24 εβδομάδες μέχρι τέλος κύησης)

    Το υπερηχογράφημα ανάπτυξης γίνεται από τις 24 εβδομάδες και μέχρι το τέλος της κύησης ανάλογα με τη συμβουλή του θεράποντος ιατρού. Η προτεινόμενη ηλικία κύησης είναι περί τις 32 εβδομάδες σε όλες τις εγκύους, με πιθανή επαναληπτική εξέταση στις 36 εβδομάδες προς αποκλεισμό εμβρύων με καθυστέρηση της ανάπτυξης που συμβαίνει αργότερα στην κύηση, όπως σε περιπτώσεις αυξημένου κινδύνου για όψιμη μητρική προεκλαμψία. Ελέγχεται η ανάπτυξη του εμβρύου, το βάρος του, η ποσότητα του αμνιακού υγρού, η θέση του πλακούντα.

    Η εξέταση Doppler είναι ο έλεγχος της ροής του αίματος στα αγγεία του εμβρύου και του πλακούντα (συνήθως ελέγχεται η ροή στην ομφαλική αρτηρία και τη μέση εγκεφαλική αρτηρία) που μας δίνει πληροφορίες για τη λειτουργία του πλακούντα και την κατάσταση του εμβρύου. Αυτές οι πληροφορίες είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τα μικρά σε βάρος έμβρυα και μας βοηθούν να αποφασίσουμε εάν ένα λιποβαρές (μικρό για την εβδομάδα κύησης) έμβρυο δέχεται αρκετό οξυγόνο και θρεπτικές ουσίες από τον πλακούντα. Στις περιπτώσεις που οι ροές σε αυτά τα αγγεία δεν είναι φυσιολογικές χρειάζεται πιο λεπτομερής και συχνότερος έλεγχος.

    Υπολόγισε την ημερομηνία τοκετού

    Δώστε την ημερομηνία της πρώτης ημέρας της τελευταίας σας περιόδου

    Υπολόγισε τις γόνιμες μέρες

    Δώστε την ημερομηνία της πρώτης ημέρας της τελευταίας σας περιόδου

    Βρείτε μας στον χάρτη