γράφει ο Ιωάννης Αλιακιόζογλου

Εισαγωγή

Ο μαστός, σύμβολο θηλυκότητας και σεξουαλικότητας για τις γυναίκες, είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα που κατατάσσει τον άνθρωπο στην τάξη των θηλαστικών. Στον άνδρα, εκτός από παθολογικές περιπτώσεις, παραμένει ανενεργός. Στη γυναίκα αντιθέτως υπόκειται σε μία σειρά λειτουργικών και μορφολογικών μεταβολών, ξεκινώντας από την εφηβεία όπου τα νεαρά κορίτσια παρακολουθούν με δέος το στήθος τους να αναπτύσσεται κάτω από την επίδραση των ορμονών, την διάρκεια του καταμήνιου κύκλου όπου ο όγκος των μαστών αλλάζει, την κύηση όπου οι μαστοί προετοιμάζονται κατάλληλα για τη γαλουχία και την εμμηνόπαυση που ο όγκος των μαστών ελαττώνεται λόγω έλλειψης οιστρογόνων.

Προληπτικός έλεγχος (μαστογραφία, ψηλάφηση, υπερηχογράφημα μαστών και πότε)

Κάθε γυναίκα επιβάλλεται να ψηλαφίζει μόνη της τους μαστούς της μια φορά το μήνα, αμέσως μετά την περίοδο (7η -11η μέρα του κύκλου μετρώντας από την πρώτη ημέρα που εμφανίστηκε η έμμηνος ρύση) γιατί τότε κατά κανόνα οι μαστοί είναι πιο μαλακοί και λιγότερο ευαίσθητοι. Οι γυναίκες που βρίσκονται στην εμμηνόπαυση εξετάζουν το στήθος τους την πρώτη μέρα κάθε μήνα. Οι περισσότεροι όγκοι έχουν ανιχνευθεί από τις ίδιες τις γυναίκες. Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει τον μαστό μιας γυναίκας καλύτερα από την ίδια! Δεν πρέπει όμως να φτάνουμε στο αντίθετο άκρο. Οι γυναίκες που κάνουν ψηλάφηση στους μαστούς τους σε τακτική βάση έχουν κάποιες φορές την ψευδαίσθηση ότι ανιχνεύουν κάτι παθολογικό, που μπορεί απλά να είναι ένα τμήμα του μαζικού τους αδένα. Η εμμονή αυτή μερικές φορές οδηγεί σε μαστογραφίες και βιοψίες που είναι τελείως άχρηστες.

Από την ηλικία των 20 ετών και μετά πρέπει να γίνεται μια τουλάχιστον ψηλάφηση το χρόνο από τον γυναικολόγο, η οποία σε περίπτωση κάποιου ευρήματος να συνοδεύεται και από υπερηχογράφημα μαστών. Σε ηλικία μεταξύ 35-40 ετών και χωρίς οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού, πρέπει να γίνεται η πρώτη (μια) μαστογραφία (αναφοράς) την οποία κρατάει η γυναίκα στο αρχείο της για σύγκριση με τις επόμενες μαστογραφίες. Μετά τα 40 έτη πρέπει να γίνεται μαστογραφία μια φορά το χρόνο καθώς και υπερηχογράφημα και ψηλάφηση μαστών από τον γυναικολόγο. Σε γυναίκες με επιβαρυμένο ιστορικό, η μαστογραφία πρέπει να γίνεται περίπου 5-10 χρόνια νωρίτερα από την ηλικία στην οποία εμφανίστηκε ο καρκίνος του μαστού στο μέλος της οικογένειας. Σε γυναίκες ηλικίας 25-30 ετών αποφεύγεται συνήθως η μαστογραφία καθώς ο μαζικός αδένας είναι πολύ πυκνός και κατά συνέπεια η εξέταση είναι χαμηλής διαγνωστικής αξίας αλλά και πολύ περισσότερο ευαίσθητος στην ακτινοβολία και γι’ αυτό αποφεύγουμε να τον ακτινοβολούμε αν δεν υπάρχει σοβαρός λόγος. Αν όμως υπάρξει εύρημα, τότε γίνεται μαστογραφία σε οποιαδήποτε ηλικία και αν είναι η γυναίκα. Σε αυτές τις ηλικίες προτιμάται το υπερηχογράφημα μαστών.

Πώς γίνεται σωστά η αυτοεξέταση του μαστού;

Η αυτοεξέταση είναι ο πιο εύκολος και ανώδυνος τρόπος για να εξετάζουν όλες οι γυναίκες το στήθος τους. Είναι ένας τρόπος που μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του μαστού. Η αυτοεξέταση του μαστού περιλαμβάνει την οπτική και στη συνέχεια την ψηλαφητική εξέταση.

Η οπτική εξέταση γίνεται μπροστά σε έναν καθρέφτη με τα χέρια κάτω και παράλληλα στο σώμα. Παρατηρούμε τυχόν ασυνήθιστα σημάδια ή μεταβολές στους μαστούς, όπως αλλαγή στο μέγεθος ή στο σχήμα αυτών (θυμηθείτε οι μαστοί δεν έχουν το ίδιο μέγεθος σε όλες τις γυναίκες), τυχόν εξογκώματα, εισολκές (τράβηγμα του δέρματος προς τα μέσα) ή ερυθρότητα στην περιοχή. Η ίδια εξέταση επαναλαμβάνεται με τα χέρια σε όρθια θέση ή πίσω από το κεφάλι και στη συνέχεια με τα χέρια στη μέση.

Η ψηλαφητική εξέταση μπορεί να γίνεται ή ξαπλωμένη στο κρεβάτι ή στη διάρκεια του ντους σε όρθια θέση. Το ένα χέρι πρέπει να βρίσκεται πίσω από το κεφάλι και με το άλλο ψηλαφίζεται ο απέναντι μαστός. Η ψηλάφηση γίνεται χρησιμοποιώντας τα τρία μεσαία δάχτυλα του χεριού, με κυκλικές κινήσεις σε όλη την έκταση του μαστού, συστηματικά από έξω προς τα μέσα και από πάνω προς τα κάτω. Η εξέταση ολοκληρώνεται με την πίεση της θηλής του κάθε μαστού. Αν παρατηρηθεί κάποιο έκκριμα από τη θηλή ή ψηλαφηθεί οποιαδήποτε άλλη βλάβη πρέπει να ενημερώνεται απευθείας ο γυναικολόγος.

Ψηφιακή ή κλασική μαστογραφία;

Σημασία δεν έχει ποια από τις δυο αλλά τουλάχιστον μια από τις δυο! Δηλαδή να κάνετε οπωσδήποτε μαστογραφία. Θα πρέπει να αναφέρουμε ότι για τις γυναίκες άνω των 50 ετών, η ψηφιακή μαστογραφία δεν παρουσιάζει ουσιαστικά πλεονεκτήματα σε σχέση με την κλασική. Η διαγνωστική ακρίβεια των δυο μεθόδων είναι ισοδύναμη για το σύνολο των γυναικών που εξετάζονται όμως η ψηφιακή μαστογραφία είναι πολύ περισσότερο ακριβής για τις γυναίκες ηλικίας μικρότερης των 50 ετών, τις γυναίκες που έχουν πυκνούς μαστούς (και περισσότερο επιρρεπείς σε καρκίνο μαστού) και τις προεμμηνοπαυσιακές ή περιεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Βέβαια η ψηφιακή μαστογραφία έχει και τα οφέλη της μικρής δόσης ακτινοβολίας (30% λιγότερο), της άμεσης εκτύπωσης με δυνατότητα διόρθωσης της φωτεινότητας και της αντίθεσης (contrast) της μαστογραφικής εικόνας, της αποθήκευσης για μελλοντική σύγκριση, της δυνατότητας μεγέθυνσης και λεπτομερούς απεικόνισης της περιοχής του προβλήματος χωρίς επιπλέον ακτινοβολία και της δυνατότητας αποστολής της εικόνας μέσω διαδικτύου οπουδήποτε στον κόσμο για δεύτερη γνώμη.

Υπερηχογράφημα Μαστών

Το υπερηχογράφημα μαστών είναι μια εξέταση κατά την οποία στέλνοντας υψίσυχνα κύματα ήχου (10-14 MHz) με τη βοήθεια ενός ηχοβολέα που ακουμπάμε στο στήθος, παράγουμε εικόνα του εσωτερικού των μαστών μέχρι και το θωρακικό τοίχωμα.

Το υπερηχογράφημα γίνεται:

  • όταν θέλουμε να ελέγξουμε προληπτικά τους μαστούς γυναίκας μικρής ηλικίας <30-35 ετών όπου η μαστογραφία δεν είναι εξέταση εκλογής.
  • για να διερευνήσουμε τη σύσταση ενός ογκιδίου (συμπαγούς ή κυστικού) που ψηλαφάται ή φαίνεται μαστογραφικά και να πάρουμε πληροφορίες που θα μας καθοδηγήσουν στην καλοήθεια ή την κακοήθεια.
  • για να εξετάσουμε καλύτερα έναν πυκνό μαστό ή μαστό με σιλικόνη, όπου η μαστογραφία δεν είναι πάντα ευκρινής.
  • για να αξιολογήσουμε συμπτώματα φλεγμονής στο στήθος (όπως ερυθρότητα, εξωτερικό πόνο ή πυρετό) για την ύπαρξη ή μη αποστήματος.
  • για να πραγματοποιήσουμε επεμβατική πράξη, όπου καθοδηγούμε τη βελόνα με τους υπερήχους στο σημείο που θέλουμε για λήψη βιοψίας ή χειρουργική εξαίρεση.
  • για να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη ογκιδίου (συμπαγούς ή κυστικού) με ακριβή μέτρηση μεγέθους, με σκοπό να αποφασιστεί αν απαιτείται η εξαίρεσή του.
  • Το υπερηχογράφημα μαστών δεν αντικαθιστά την μαστογραφία, αλλά την συμπληρώνει. Διαρκεί περίπου 10-15 λεπτά, δεν πονάει και τα αποτελέσματα ανακοινώνονται άμεσα. Επίσης δεν έχει ακτινοβολία. Η ελαστογραφία του μαστού είναι μια νέα τεχνική στους υπέρηχους που ασκεί μια μικρή πίεση στους εντοπισμένους όγκους, αξιολογώντας την ελαστικότητα τους. Ο καρκίνος γενικά εμφανίζει μεγαλύτερη σκληρότητα επομένως η ελαστογραφία μπορεί να δώσει τις αναγκαίες πληροφορίες έτσι ώστε να μειώσει τις βιοψίες μαστών μόνο στις απόλυτα απαραίτητες.

    Καλοήθεις παθήσεις του μαστού

    Οι καλοήθεις παθήσεις αφορούν σχεδόν στο 90% της παθολογίας του μαστού και περιλαμβάνουν όλες τις παθολογικές του καταστάσεις εκτός του καρκίνου. Οι καλοήθεις παθήσεις του μαστού εμφανίζουν κλινική και ακτινολογική ποικιλομορφία και ταξινομούνται στις παρακάτω κατηγορίες:

  • Φλεγμονές (μαστίτιδα, αποστήματα, συρίγγια όλα απότοκα κάποιων λοιμώξεων με μικρόβια)
  • Παθολογικές εκκρίσεις από τη θηλή (η ύπαρξη εκκρίματος από την θηλή, εκτός περιόδου κύησης και θηλασμού, αποτελεί παθολογικό εύρημα. Και για τον λόγο αυτό θα πρέπει να γίνεται κυτταρολογικός έλεγχος του εκκρίματος. Κάθε έκκριση, όμως, από τον μαστό δεν προδικάζει κακοήθεια. Υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός καταστάσεων που μπορεί να προκαλέσει παθολογική έκκριση όπως η λήψη φαρμάκων, ορμονικά αίτια κτλ.)
  • Συγγενείς ανωμαλίες του μαστού (όπως αμαστία, υπερτροφία, αθηλία, έκτοπη θηλή κτλ.)
  • Παθήσεις απότοκες θηλασμού (πχ. ραγάδες, αποστήματα, υπερφόρτωση των μαστών)
  • Καλοήθεις όγκοι όπως ινοαδενώματα, λιπώματα (μικρά ογκίδια λίπους που βρίσκονται κάτω από το δέρμα) και ενδοπορικά θηλώματα (μικροί σχηματισμοί που αναπτύσσονται στον αυλό των γαλακτοφόρων πόρων).
  • Ινοκυστική μαστοπάθεια
  • Μαστοδυνία
  • Διάφορες άλλες καλοήθεις παθήσεις του μαστού όπως πορεκτασία, νόσος Mondor κτλ.
  • Μαστοδυνία (πόνος στους μαστούς)

    Η μαστοδυνία είναι ο μονόπλευρος ή αμφοτερόπλευρος πόνος στους μαστούς. Εκδηλώνεται με οίδημα (πρήξιμο) στους μαστούς, αίσθημα βάρους και διάχυτο καυστικό πόνο στον ένα ή και στους δύο μαστούς. Συμβαίνει σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας λίγες ημέρες πριν την περίοδο, είναι τελείως καλοήθης κατάσταση και οφείλεται στις φυσιολογικές ορμονικές αλλαγές μέσα στον μήνα. Ο πόνος στον μαστό είναι κάποιες φορές ανεξάρτητος της περιόδου και εμφανίζεται σε διαστήματα έντονου άγχους της γυναίκας. Σε ορισμένες περιπτώσεις είναι εντοπισμένη σε κάποιο σημείο και συνοδεύει την εμφάνιση μιας κύστης ή ενός καλοήθους μορφώματος που αυξήθηκε απότομα σε μέγεθος και προκαλεί πόνο οπότε απαιτεί διερεύνηση.

    Θεραπευτικά, θα πρέπει να συστήσουμε στις γυναίκες που εμφανίζουν μαστοδυνία χωρίς κάποιο άλλο οργανικό αίτιο, κάποιο εύρημα, τον περιορισμό κατανάλωσης σοκολάτας, καφεΐνης καθώς και ελάττωση του καπνίσματος. Εάν ο πόνος δεν υποχωρήσει χορηγούμε απλά αναλγητικά τύπου παρακεταμόλης ή μη-στεροειδή αντιφλεγμονώδη. Η χορήγηση προγεστερόνης στο δεύτερο μισό του κύκλου είναι λύση που έγκειται στον θεράποντα γυναικολόγο να αποφασίσει κατά περίπτωση.

    Ινοαδένωμα

    Είναι ένας καλοήθης όγκος, ανώδυνος που εμφανίζεται κυρίως σε νεαρές ηλικίες. Έχει ελαστική σύσταση, είναι ευκίνητος κατά την ψηλάφηση και μπορεί να υπάρχει στον ένα ή και στους δύο μαστούς. Στη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να μεγαλώσει λόγω των υψηλών ποσοστών των οιστρογόνων. Πολλές φορές επίσης δεν γίνεται αντιληπτό ψηλαφητικά, αλλά αποτελεί τυχαίο μαστογραφικό ή υπερηχογραφικό εύρημα. Κατά κανόνα συστήνεται συντηρητική αντιμετώπιση-παρακολούθηση. Εφόσον είναι μικρό, δεν μεγαλώνει και δεν πονάει τότε δεν υπάρχει λόγος να αφαιρεθεί. Συχνά τα ινοαδενώματα υποστρέφουν ή εξαφανίζονται, άλλες φορές είναι πολλαπλά και δεν μεταβάλλονται.

    Ινοκυστική μαστοπάθεια

    Η ινοκυστική μαστοπάθεια είναι η συχνότερη καλοήθης πάθηση του μαστού σε γυναίκες ηλικίας 35-50 ετών ενώ η ονοματολογία της δεν είναι απόλυτα καθορισμένη με αποτέλεσμα να αναφέρεται ως κυστική μαστοπάθεια, κυστική υπερπλασία, αδενοκυστική νόσος ή λοβιώδης υπερπλασία.

    Τα συμπτώματα που προκαλεί συνήθως είναι μαστοδυνία (μερικές γυναίκες πονούν τόσο πολύ που είναι αδύνατον ακόμη και να αγγίξουν το στήθος τους), ψηλαφητά οζίδια, έκκριση από τη θηλή. Στην ψηλάφηση του μαστού διαπιστώνεται η ευαισθησία του και η ύπαρξη κάποιων οζιδίων που έχουν ποικίλο μέγεθος, σαφή όρια και είναι ευκίνητα. Χαρακτηριστικά, οι μαστοί με ινοκυστική μαστοπάθεια δίνουν την αίσθηση πολυάριθμων διάσπαρτων αλλοιώσεων σε όλο το μαζικό αδένα. Αυτό οφείλεται στη συνεχή ορμονική διέγερση που προκαλεί πάχυνση των ιστών του μαστού, καθώς και ανάπτυξη κυστικών δομών σε αποφραγμένους ή διατεταγμένους γαλακτοπαραγωγούς αδένες.

    Λόγω της αυξημένης πυκνότητας που έχει ο μαζικός αδένας γυναικών με ινοκυστική μαστοπάθεια, πολλές φορές είναι δύσκολο να ανιχνευθούν εγκαίρως αρχόμενες καρκινωματώδεις βλάβες. Γι' αυτό θα πρέπει να είστε ιδιαίτερα προσεκτικές κατά τη μηνιαία αυτοεξέταση του στήθους σας, να μην την αμελείτε ποτέ και αν παρατηρήσετε οποιαδήποτε αλλαγή στη γνωστή σας υφή των μαστών, να ενημερώσετε το γιατρό σας. Να θυμάστε ότι η ινοκυστική μαστοπάθεια δεν είναι νόσος, αλλά μία κατάσταση με την οποία θα πρέπει να μάθετε να ζείτε.

    Καρκίνος του μαστού

    Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός καρκίνος της γυναίκας. Είναι σπάνιος πριν τα 30, εν συνεχεία αυξάνεται μέχρι την ηλικία των 45-50 με maximum μεταξύ 60-69 για να μειωθεί και πάλι λίγο. Η μέση ηλικία διάγνωσης είναι στα 60 έτη. Η νόσος αποτελεί την πρώτη αιτία γυναικείας θνησιμότητας μεταξύ 35-45 ετών. Περίπου 460.000 γυναίκες πεθαίνουν κάθε χρόνο παγκοσμίως από καρκίνο του μαστού σύμφωνα με τον Π.Ο.Υ.

    Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν ψηλαφητό όγκο στην περιοχή του μαστού ή της μασχάλης, μεταβολή στο χρώμα και στη χροιά του δέρματος (χαρακτηριστική είναι η όψη του δέρματος ως φλοιού πορτοκαλιού), εισολκή της θηλής καθώς και έκκριμα από τη θηλή. Οι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν το οικογενειακό ιστορικό, την παχυσαρκία, τη μεγάλη ηλικία κατά την πρώτη εγκυμοσύνη, την πρώιμη εμμηναρχή και καθυστερημένη εμμηνόπαυση καθώς και μεταλλάξεις των γονιδίων BRCA 1 και BRCA 2, τα οποία σχετίζονται με καρκίνο του μαστού.

    Η διάγνωση γίνεται με την κλινική εξέταση-ψηλάφηση, τη μαστογραφία, το υπερηχογράφημα μαστών, τη μαγνητική τομογραφία και βέβαια τη βιοψία. Η βιοψία είναι η μόνη εξέταση που επιτρέπει την ιστολογική διάγνωση και ως εκ τούτου την απόδειξη της κακοήθειας. Την τελευταία δεκαετία σε όλα τα ευρωπαϊκά κέντρα μαστού η ιστολογική διάγνωση κακοήθειας θεωρείται απαραίτητη προεγχειρητικά. Η θεραπεία του καρκίνου του μαστού είναι στην πλειοψηφία των περιπτώσεων αποτελεσματική, ειδικά αν έχει γίνει έγκαιρη διάγνωση. Περιλαμβάνει τη χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία, χορήγηση ορμονικών σκευασμάτων και φυσικά τη χειρουργική θεραπεία.

    Υπολόγισε την ημερομηνία τοκετού

    Δώστε την ημερομηνία της πρώτης ημέρας της τελευταίας σας περιόδου

    Υπολόγισε τις γόνιμες μέρες

    Δώστε την ημερομηνία της πρώτης ημέρας της τελευταίας σας περιόδου

    Βρείτε μας στον χάρτη