γράφει ο Ιωάννης Αλιακιόζογλου

Τι είναι οι HPV

Οι HPV (Human Papilloma Viruses – Ιοί των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων) είναι μια μεγάλη οικογένεια ιών που προσβάλλουν γυναίκες και άνδρες. Έχουν περιγραφεί πάρα πολλοί διαφορετικοί γονότυποι HPV οι οποίοι κατατάσσονται με βάση τη διαφορετικότητα στο DNA τους και ονομάζονται με αριθμούς (HPV 6, HPV 11, HPV 16 κλπ) ενώ περίπου 40 είναι σεξουαλικά μεταδιδόμενοι. Είναι σημαντικοί γιατί έχουν συνδεθεί αιτιολογικά με οξυτενή κονδυλώματα και καρκίνους.

Πόσο συχνή είναι η μόλυνση από HPV;

Η μόλυνση από τους HPV ιούς είναι σήμερα η πιο συχνή σεξουαλικώς μεταδιδόμενη μόλυνση στις γυναίκες και άνδρες. Αφορά έως και το 80% του σεξουαλικά ενεργού πληθυσμού. Η μόλυνση είναι πιο συχνή στις νεαρές ηλικίες λόγω της συχνής αλλαγής σεξουαλικών συντρόφων.

Πώς μεταδίδονται οι HPV;

Ο HPV εισέρχεται στον οργανισμό από μικροαμυχές που δημιουργούνται κυρίως κατά τη σεξουαλική επαφή και τη στοματική σεξουαλική επαφή. Απαιτείται άμεση τριβή με δέρμα ή με βλεννογόνο που φέρει αλλοιώσεις από HPV, για να μεταφερθεί ο ιός. Η απλή μεταφορά του ιού από άτομο σε άτομο δεν είναι συνήθως ικανή να δημιουργήσει φλεγμονή. Πρέπει να υπάρξει τριβή και να προκύψουν μικροτραυματισμοί (αμυχές) για να εισχωρήσει ο ιός στο επιθήλιο. Γι’ αυτό, η σεξουαλική επαφή αποτελεί τον ευκολότερο τρόπο μετάδοσης για τους HPV.

Άλλοι τύποι σεξουαλικής επαφής (τριβή των γεννητικών οργάνων με το χέρι ή μεταξύ τους χωρίς εισχώρηση, κοινή χρήση σεξουαλικών συσκευών) είναι δυνατόν να οδηγήσουν σε φλεγμονή, εφόσον υπάρχουν αμυχές στο εκάστοτε επιθήλιο, θεωρούνται όμως σπανιότεροι τρόποι μετάδοσης. Σε κοινή χρήση πετσετών και εσωρούχων με μολυσμένα άτομα υπάρχει ελάχιστη πιθανότητα μετάδοσης (να θυμίσουμε την επαφή επιθήλιο με επιθήλιο) ενώ δεν υπάρχει μετάδοση από τη χρήση κοινής τουαλέτας, από πόμολα, χειρολαβές, βρύσες σε κοινοχρήστους χώρους κλπ.

Ποια όργανα μολύνουν;

Οι HPV είναι εκλεκτικοί. Μολύνουν μόνο το επιθήλιο του δέρματος και των βλεννογόνων σε ορισμένα όργανα. Οι συνήθεις στόχοι των HPV είναι το δέρμα και οι βλεννογόνοι του κατώτερου γεννητικού συστήματος, της περιοχής του πρωκτού και του στοματοφάρυγγα. Οι HPV χαμηλού κινδύνου (6, 11, 42, 43, 44, 54, 61, 70, 72 και 81) προκαλούν κατά κανόνα καλοήθεις αλλοιώσεις. Οι πιο γνωστές από αυτές είναι τα οξυτενή κονδυλώματα (δείτε εδώ). Το 90% των οξυτενών κονδυλωμάτων προκαλούνται από τους HPV 6 και 11. Οι HPV υψηλού κινδύνου (16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 68, 73 και 82) μπορεί υπό κατάλληλες συνθήκες να προκαλέσουν καρκίνους σε διάφορα όργανα (τράχηλος μήτρας, κόλπος, αιδοίο, πρωκτός, πέος, στοματοφάρυγγας).

Η εμμένουσα λοίμωξη με τους υψηλής επικινδυνότητας υποτύπους του ιού HPV έχουν την τάση να μην υποστρέφουν και να ενσωματώνονται στο ανθρώπινο γονιδίωμα (DNA) με αποτέλεσμα να οδηγούν αρχικά σε προκαρκινικές αλλοιώσεις- ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία τραχήλου (CIN), ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία του αιδοίου (VIN), ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία του πέους (PIN) και ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία του πρωκτού (AIN). Αυτές είναι προ-καρκινικές δυσπλασίες και ενδέχεται να εξελιχθούν σε καρκίνο. Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας για να δημιουργηθεί πρέπει πρώτα να υπάρχει μόλυνση από τον HPV (αυτό ισχύει σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις). Το τεστ Παπανικολάου (test Pap) χρησιμοποιείται για να εντοπίσει κυτταρικές ανωμαλίες και την ύπαρξη του HPV. Έτσι, γίνεται δυνατή η χειρουργική αφαίρεση προ-καρκινικών αλλοιώσεων, πριν εξελιχθούν σε καρκίνο του τραχήλου.

Πώς εκδηλώνεται η HPV λοίμωξη;

Τα οξυτενή κονδυλώματα που αναπτύσσονται στα εξωτερικά γεννητικά όργανα είναι εμφανή με γυμνό μάτι. Οι υπόλοιπες HPV βλάβες (πχ στον τράχηλο) είναι επίπεδες και μπορούν να προκαλέσουν υποκλινική νόσο, δηλαδή δεν φαίνονται με γυμνό μάτι και χρειάζονται ιατρική εξέταση για να εντοπιστούν όπως το Τεστ-Παπ και η κολποσκόπηση. Παρόλο που η μόλυνση είναι πολύ συχνή στον πληθυσμό, ο καρκίνος δεν είναι τόσο συχνός. Συνήθως έχουμε μια παροδική φλεγμονή, η οποία καταστέλλεται στις περισσότερες περιπτώσεις από το ανοσοποιητικό μας σύστημα μέσα σε μια διετία. Σε περιπτώσεις με επιμένουσα ή υποτροπιάζουσα φλεγμονή, από HPV υποτύπους υψηλού κινδύνου, υπάρχει αυξημένη πιθανότητα να δημιουργηθούν προκαρκινικές αλλοιώσεις και καρκίνος. Αλλά ευτυχώς τα ποσοστά είναι αρκετά μικρά.

Πως μπορώ να προφυλαχθώ;

Οι τρόποι πρόληψης είναι οι εξής:

Πρωτογενής. Πρόληψη πριν την έναρξη σεξουαλικών επαφών, που να αποτρέπει τη μόλυνση (γίνεται με τα εμβόλια κατά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας).

Δευτερογενής. Πρόληψη από τον καρκίνο με την έγκαιρη εντόπιση προκαρκινικών αλλοιώσεων (τεστ Παπανικολάου, κολποσκόπηση, HPV-τεστ κ.ά.).

Εμβόλιο κατά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας

Εδώ και λίγα χρόνια εγκρίθηκε η χρήση δύο εμβολίων (Gardasil και Cervarix) τα οποία αποτρέπουν την μόλυνση από τους πιο επικίνδυνους καρκινογόνους τύπους του HPV δηλαδή τους τύπους 16 και 18, που ευθύνονται συνολικά για το 71% των περιπτώσεων καρκίνου. Το εννέα-δύναμο HPV-9 Gardasil, περιλαμβάνει, εκτός από τους 16 και 18, τους τύπους 31, 33, 45, 52 και 58 (20% περιπτώσεων καρκίνου τραχήλου) καθώς και τους μη ογκογόνους τύπους 6 και 11 (αυτούς που προκαλούν κονδυλώματα).

Στην Ελλάδα τα ασφαλιστικά ταμεία καλύπτουν τον δωρεάν εμβολιασμό για τις γυναίκες ηλικίας 11-18 ετών με βάση το νέο εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμού του 2017. Ο εμβολιασμός γίνεται ανεξάρτητα από τη έναρξη ή όχι των σεξουαλικών επαφών αλλά είναι πλέον αποτελεσματικός προ της έναρξης των σεξουαλικών επαφών. Αν μια γυναίκα έχει ξεκινήσει επαφές και έχει μολυνθεί από κάποιο συγκεκριμένο τύπο, τότε προστατεύεται από τους υπόλοιπους τύπους που καλύπτει το εμβόλιο. Το εμβόλιο χορηγείται με ενδομυϊκή ένεση στο πάνω μέρος του μπράτσου (δελτοειδής μυς) σε 3 δόσεις για ηλικίες 15-18 ετών ενώ για κορίτσια κάτω των 15 ετών χορηγείται σε 2 δόσεις. Το εμβόλιο μπορεί να γίνει και σε αγόρια (απλά δεν αποζημιώνεται από τα ταμεία στην Ελλάδα).

Επειδή και τα δύο εμβόλια είναι μόνο για τους δυο πιο συχνούς ογκογόνους τύπους 16 και 18, δεν μπορούν να εξασφαλίσουν προστασία 100% από τον καρκίνο του τραχήλου, διότι υπάρχουν και άλλοι ογκογόνοι τύποι HPV (35, 39, 51 κλπ.). Όμως έχει αποδειχτεί ότι τα εμβόλια βοηθάνε συνεργικά και για την προστασία εν μέρει από κάποιους επιπλέον HPV ογκογόνους τύπους. Οπότε συμπεραίνουμε πως μια γυναίκα θα πρέπει να συνεχίζει να εξετάζεται μετά τον εμβολιασμό με τεστ Παπ, όπως ακριβώς έκανε μέχρι σήμερα ώστε να εξασφαλίσουμε ότι δεν θα μολυνθεί από κάποιον άλλο ογκογόνο τύπο.

Υπάρχει θεραπεία για τους HPV;

Δεν υπάρχει κάποιο φάρμακο, που να απαλλάσσει τον οργανισμό μας από τον ιό. Αυτό που θεραπεύουμε είναι τις αλλοιώσεις που προκαλεί o HPV στον τράχηλο της μήτρας και όχι τον ίδιο τον HPV-ιό. Ο ιός παραμένει στα επιθήλια του γεννητικού συστήματος για μεγάλο χρονικό διάστημα ή και για πάντα. Οι υποτροπές των αλλοιώσεων είναι λίγες και εάν οι ασθενείς παρακολουθούνται δεν υπάρχει κίνδυνος. Όπου κριθεί σκόπιμο επεμβαίνουμε και καταστρέφουμε ή αφαιρούμε αλλοιώσεις (οξυτενή κονδυλώματα ή προκαρκινικές). Ο ιός παραμένει στο κατώτερο γεννητικό σύστημα, περιμένουμε όμως να υπερισχύσει το ανοσοποιητικό σύστημα. Μετά την εξαφάνιση των αλλοιώσεων, ο οργανισμός μας έχει να αντιμετωπίσει μικρότερο ιϊκό φορτίο και είναι ευκολότερο να καταστείλει τους HPV που παραμένουν.

Οι αλλοιώσεις από τον ιό στον τράχηλο αντιμετωπίζονται συντηρητικά ή και χειρουργικά με μία πολύ απλή διαδικασία, ανώδυνα, με τοπική αναισθησία. Το τμήμα του τραχήλου που θα χρειαστεί να αφαιρεθεί ξαναφτιάχνεται κατά 90% μέσα στους επόμενους 6 μήνες, έτσι δεν υπάρχει κανένα έλλειμμα στον τράχηλο της μήτρας.

Πώς μπορώ να θωρακίσω τον οργανισμό μου;

Είναι πολύ σημαντική η διακοπή του καπνίσματος. Το κάπνισμα -πέραν των άλλων επιβλαβών επιδράσεων στην υγεία μας- εξασθενεί και την άμυνά μας απέναντι στους HPV. Για την ακρίβεια, μειώνει τη δράση ορισμένων κυττάρων του ανοσοποιητικού μας συστήματος (όπως τα κύτταρα Langerhans), που είναι υπεύθυνα για την καταστολή του ιού, σε τοπικό επίπεδο στους ιστούς του κατώτερου γεννητικού συστήματος. Έχει αποδειχθεί επίσης ότι καρκινογόνες ουσίες του καπνού (όπως το βενζοπυρένιο, η κοτινίνη, οι φαινόλες κ.α.) ανιχνεύονται στη βλέννη του τραχήλου της μήτρας της καπνίστριας (σε πολλαπλάσια συγκέντρωση από την αντίστοιχη στο αίμα) και μπορούν να δράσουν ως συνεργοί παράγοντες στην καρκινογένεση. Οι καπνίστριες βρίσκονται σε πολλαπλάσιο κίνδυνο για εμφάνιση προκαρκινικών αλλοιώσεων και καρκίνου τραχήλου μήτρας σε σχέση με τις μη καπνίστριες.

 

HPV, κονδυλώματα και εγκυμοσύνη

Στη σημερινή εποχή είναι συχνό μια εγκυμοσύνη να συνυπάρχει με κονδυλώματα και λοίμωξη από τον ιό HPV. Σε μερικές γυναίκες η δυσπλασία που δημιουργεί ο ιός στον τράχηλο μπορεί να επιδεινωθεί λόγω των ορμονικών αλλαγών κατά την κύηση. Σε αυτή την περίπτωση καλό είναι στην πρώτη επίσκεψη της εγκυμοσύνης να γίνει ένα τεστ Παπ εφόσον η γυναίκα δεν έχει κάνει πρόσφατα. Η λήψη του τεστ Παπ δεν είναι επικίνδυνη στην εγκυμοσύνη καθως η λήψη κυττάρων από τον ενδοτράχηλο γίνεται με τη χρήση βαμβακοφόρου στειλεού και όχι με βουρτσάκι.

Στη συνέχεια της εγκυμοσύνης ο τράχηλος ελέγχεται κολποσκοπικά και μπορεί να επαναληφθεί το τεστ Παπ ή να παρθούν και βιοψίες από τον τράχηλο, επίσης χωρίς κίνδυνο για την κύηση. Λίγους μήνες μετά τον τοκετό είναι απαραίτητος ένας νέος κυτταρολογικός έλεγχος και κολποσκόπηση, στις γυναίκες με προηγούμενο παθολογικό τεστ Παπ.

Αν έχω κονδυλώματα ή τον HPV πρέπει να γεννήσω με καισαρική τομή;

Όχι. Στο 99 % των περιπτώσεων το μωρό μπορεί να γεννηθεί φυσιολογικά, κολπικά , χωρίς να έχει κανένα πρόβλημα. Η ύπαρξη HPV λοίμωξης δεν επηρεάζει την επιλογή του τρόπου του τοκετού καθώς δεν είναι σίγουρο ότι η πιθανότητα μετάδοσης στο έμβρυο μειώνεται με την καισαρική τομή. Εξαίρεση για την εκλογή της καισαρικής τομής ως μεθόδου τοκετού αποτελούν οι περιπτώσεις μεγάλων κονδυλωμάτων που θα μπορούσαν να αποτελέσουν εμπόδιο ή θα αιμορραγούσαν κατά τη διάρκεια ενός φυσιολογικού τοκετού.

 

Τι είναι τα κονδυλώματα;

Τα κονδυλώματα είναι αλλοιώσεις του δέρματος και των βλεννογόνων που προκαλούνται από συγκεκριμένους τύπους των ιών των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV). Η φλεγμονή στο δέρμα και στους βλεννογόνους από τους HPV έχουν ως αποτέλεσμα την υπερπλασία του επιθηλίου και τη δημιουργία των χαρακτηριστικών κονδυλωματωδών αλλοιώσεων. Τα κονδυλώματα έχουν πολλά και διαφορετικά σχήματα. Είναι συνήθως εμφανή στην εξέταση με γυμνό μάτι καθώς προεξέχουν από το δέρμα και είναι ψηλαφητά. Τα περισσότερα έχουν μικρό μέγεθος (λιγότερο από ένα εκατοστό).

Στις γυναίκες τα κονδυλώματα εμφανίζονται στο αιδοίο, στο περίνεο, στο εφήβαιο, στον κόλπο, στον τράχηλο της μήτρας, στην ουρήθρα και στην περιοχή γύρω από τον πρωκτό. Στους άνδρες τα κονδυλώματα εμφανίζονται στο πέος, στο εφήβαιο, στους όρχεις και στην περιοχή γύρω από τον πρωκτό.

Υπάρχει θεραπεία;

Οι μέθοδοι θεραπείας των οξυτενών κονδυλωμάτων διακρίνονται σε φαρμακευτικές και μηχανικές. Οι φαρμακευτικές μέθοδοι περιλαμβάνουν τα φάρμακα:

  • ποδοφυλοτοξίνη και imiquimod (τοποθετούνται από την ίδια την ασθενή)
  • τριχλωρο-οξικό οξύ και ποδοφυλλίνη (εφαρμόζονται από το γιατρό)

Οι μηχανικές μέθοδοι περιλαμβάνουν:

  • Καταστροφή κονδυλωμάτων (κρυοπηξία, ηλεκτροδιαθερμία, Laser)
  • Εκτομή κονδυλωμάτων (λαβίδα βιοψίας, leep, νυστέρι)

Υπολόγισε την ημερομηνία τοκετού

Δώστε την ημερομηνία της πρώτης ημέρας της τελευταίας σας περιόδου

Υπολόγισε τις γόνιμες μέρες

Δώστε την ημερομηνία της πρώτης ημέρας της τελευταίας σας περιόδου

Βρείτε μας στον χάρτη